Pomnik Stanisława Wyspiańskiego w Krakowie

Pomnik Stanisława Wyspiańskiego to istotny element kulturowy i artystyczny Krakowa, znajdujący się w malowniczym miejscu na niewielkim skwerze, tuż obok Gmachu Głównego Muzeum Narodowego przy Alei 3 Maja 1. Stanowi on symboliczne upamiętnienie jednego z najważniejszych polskich artystów i dramaturgów. Propozycje stworzenia pomnika pojawiały się już po jego śmierci, a na poważnie sprawa nabrała tempa dopiero po 20 latach, kiedy to powołano komitet budowy pomnika, a jego realizacja stała się tematem wzmożonych dyskusji przy 50. rocznicy zgonu Wyspiańskiego.

W 1977 roku, prezydent Krakowa Jerzy Pękala podjął kroki na rzecz ustanowienia tego pomnika. Na szczęście, Ministerstwo Kultury również wyraziło zgodę na to przedsięwzięcie, a początkowe fundusze pochodziły z niewykorzystanych pieniędzy, które pozostały po budowie Pomnika Grunwaldzkiego. Po długim procesie i wielkich staraniach, w styczniu 1978 roku, uwzględniono kilka lokalizacji dla przyszłego pomnika.

Na początku, pomnik miał stanąć na placu św. Ducha w sąsiedztwie Teatru Słowackiego, następnie rozważano plac Szczepański jako miejsce jego usytuowania, a ostatecznie zdecydowano o lokalizacji obok Gmachu Nowego Muzeum Narodowego. Proces tworzenia pomnika poprzedził pierwszy konkurs, w którym wpłynęły 77 projektów. Zdecydowano jednak finalnie na realizację dzieła autorstwa Mariana Koniecznego, który zasiadał zarówno w komitecie budowy, jak i w jury konkursowym.

Uroczyste odsłonięcie pomnika miało miejsce 28 listopada 1982 roku, które zbiegło się z 75. rocznicą śmierci Wyspiańskiego. Pomnik wznosi się na granitowym cokole o wysokości 1 metra, a wokół niego w sugestywnym tańcu zgromadziła się grupa spiżowych postaci z dramatów tegoż artysty. Wśród nich znajdują się Jasiek, Żyd, Chochoł, Stańczyk i Isia z "Wesela", a także Stary Wiarus z "Warszawianki" oraz Pallas Atena z "Nocy Listopadowej". Całość otacza kolumnę, na której umieszczono Stanisława Wyspiańskiego, zamyślonego w charakterystycznej młodopolskiej pelerynie. Odlew pomnika wykonały Gliwickie Zakłady Urządzeń Technicznych.