Adam Dziurzyński, urodzony 15 października 1887 roku w Krakowie, a zmarły 30 lipca 1970 roku w tym samym mieście, to postać, która na zawsze wpisała się w historię polskiej pedagogiki. Był nie tylko pedagogiem, ale także dydaktykiem biologii, entomologiem, etologiem oraz lepidopterologiem, co czyni go wyjątkowym specjalistą w swoim zakresie.
W ciągu swojej kariery Dziurzyński pełnił rolę wykładowcy w Wyższej Szkole Pedagogicznej w Krakowie, gdzie miał znaczący wpływ na kształcenie przyszłych nauczycieli biologii, a także poprzez swoje działania przyczynił się do rozwoju kierunku biologicznego na tej uczelni.
Życiorys
Adam Dziurzyński był członkiem rodziny z wyraźnymi tradycjami edukacyjnymi, bowiem jego ojciec pracował jako nauczyciel matematyki w gimnazjum. W okresie od 1898 do 1906 roku, młody Dziurzyński uczęszczał do III Państwowego Gimnazjum im. Króla Jana Sobieskiego w Krakowie, gdzie zdał maturę. Po ukończeniu gimnazjum z zapałem podjął studia na Uniwersytecie Jagiellońskim na Wydziale Filozoficznym, które zwieńczył w 1910 roku. W trakcie nauki przyczynił się do powstania ilustracji zawartych w podręczniku zatytułowanym „Anatomia człowieka”, opracowanym przez profesora Adama Bochenka.
W 1912 roku, po uzyskaniu dyplomu nauczyciela nauk przyrodniczych, rozpoczął pracę w IV Gimnazjum i Liceum w Krakowie, gdzie był zatrudniony nieprzerwanie, z wyjątkiem lat II wojny światowej, aż do 1950 roku. W 1928 roku Dziurzyński uzyskał tytuł profesora gimnazjalnego. Jego szczególną pasją była dydaktyka biologii, co sprawiło, że pełnił kierownicze stanowiska w Ognisku Biologicznym od 1933 do 1939 roku, a następnie w Ośrodku Dydaktyczno-Naukowym Biologii dla województwa krakowskiego w latach 1945-1950.
Na przełomie lat 1928-1932 wykładał dydaktykę na kursach dla nauczycieli polskich w Rydze, a od 1932 do 1950 roku, z przerwą na czas wojny, był wykładowcą dydaktyki biologii w Studium Pedagogicznym na Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu Jagiellońskiego. W 1935 roku stworzył podręcznik dla pierwszej klasy gimnazjów noszący tytuł „O życiu i budowie zwierząt”, który cieszył się dużym zainteresowaniem i doczekał się kilku wznowień, jednak ostatnie ukazało się w 1939 roku.
W czasie II wojny światowej Dziurzyński pozostał w Krakowie i kontynuował nauczanie biologii w działających za zgodą okupantów niemieckich szkołach: Szkole Handlowej oraz Szkole Przemysłowej. Oprócz tego aktywnie uczestniczył w organizowaniu tajnych kompletów oraz w komisjach maturalnych w 1944 roku. Po wojnie, zaangażował się w pomoc dydaktyczną, rozdzielając ją pomiędzy szkoły, które przetrwały po zmaganiach, a także nadzorując proces jej produkcji.
W 1950 roku rozpoczął współpracę z Wyższą Szkołą Pedagogiczną w Krakowie, gdzie był jednym z twórców nowego kierunku studiów – biologii. W 1951 roku objął kierownictwo Zakładu Biologii, a w 1955 roku, w uznaniu jego zasług, został mianowany przez Ministerstwo Oświaty na kierownika Katedry Zoologii, gdzie pozostał aż do przejścia na emeryturę w 1960 roku. Doktoryzował się w 1951 lub 1950 roku.
Po zakończeniu kariery zawodowej, niestety jego stan zdrowia uległ znacznemu pogorszeniu, co uniemożliwiło mu samodzielne poruszanie się. Mimo to, Dziurzyński kontynuował aktywną działalność naukową, w tym recenzencką. Został pochowany na cmentarzu Rakowickim w Krakowie, w dogodnej lokalizacji (PAS 60-płn-przy prawej stronie Maślakiewicza).
Dzieła
Adam Dziurzyński był wybitnym pedagogiem, który pozostawił po sobie bogaty dorobek literacki oraz badawczy. Jego prace obejmowały różnorodne zagadnienia, od biologii po pedagogikę, a wiele z nich miało istotny wpływ na rozwój nauk przyrodniczych i metod edukacyjnych.
Oto wybrana bibliografia, która ilustruje jego dorobek:
- Untersuchungen über die Regeneration der Blut- und Lymphgefäße im Schwanze von Froschlarven (1911),
- O trawieniu pokarmów w sztucznym soku żołądkowym (1933),
- O życiu i budowie zwierząt. Podręcznik zoologii dla I klasy gimnazjalnej (1935),
- Gleba i jej znaczenie w życiu rośliny (1938),
- O sposobie wykonywania przeźroczy rysowanych i malowanych (1939),
- W borze świerkowym (1946),
- Materiały do morfologii i biologii motyla dereniówki Stacha (Antispila etachjanella n.s.p.) (1948),
- Karta z dziejów Ogniska Metodycznego Biologii w Krakowie (1948),
- Jak zrobić trwały preparat mikroskopowy (1948),
- Barwienie komórek ołówkiem chemicznym, atramentem i tuszem (1948),
- Jak zrobić zbiory drobnych owadów (1948),
- O roli ośrodków naukowo-dydaktycznych (1948),
- W królestwie buka (1948),
- Szkolne wycieczki zoologiczne (1958),
- Wybrane zagadnienia z metodyki nauczania biologii (1964),
- Sens współżycia w przyrodzie (1966),
- Praktyczne wskazówki z zakresu anatomii i fizjologii dla prowadzących naukę o człowieku w VIII klasie szkoły podstawowej (1967),
- Kształcenie w szkołach wyższych nauczycieli biologii (1967),
- Z życia motyli minujących liście (1968),
- Życie rodzinne zwierząt (1970).
Prace Dziurzyńskiego nie tylko poszerzały wiedzę, ale także inspirowały wielu nauczycieli i uczniów, pozostawiając trwały ślad w polskiej edukacji.
Upamiętnienie
W 1986 roku, w celu uhonorowania jego osiągnięć, jedną z sal wykładowych w Instytucie Biologii Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Krakowie nazwano jego imieniem.
Przypisy
- Zarząd Cmentarzy Komunalnych w Krakowie. Internetowy lokalizator grobów. Adam Dziurzyński. rakowice.eu. [dostęp 20.12.2019 r.]
- a b Polskie Towarzystwo Etologiczne, Adam Dziurzyński
- a b c d e f g h Barbara Pieronek, Profesor Adam Dziurzyński (1887–1970) życie i dorobek naukowo-dydaktyczny
- M.P. z 1936 r. nr 263, poz. 469 „za zasługi na polu pracy pedagogicznej, oświatowej i społecznej”.
Pozostali ludzie w kategorii "Nauka i edukacja":
Wojciech Florkowski | Tadeusz Środulski | Agnieszka Zalewska | Jan Zurzycki | Tadeusz Krupa | Karol Tarnowski | Adolf Aleksandrowicz | Józef Mikulski | Artur Benis | Krzysztof Fiałkowski | Elżbieta Zechenter-Spławińska | Wiktor Romański | Adam Panasiewicz | Maria Kłańska | Jadwiga Wierzbiańska | Ewa Komorowska | Jerzy Parvi | Juliusz Ippoldt | Jan Słotwiński | Andrzej NiekraszOceń: Adam Dziurzyński (pedagog)